Durgun sular ve iyi temizlenmeyen havuzlara dikkat: Türkiye’de ‘beyin yiyen amip’ tehlikesi var mı?

ABD’de gölette yüzme sonrası “beyin yiyen amip” (Naegleria fowleri) enfeksiyonu nedeniyle ölen küçük çocuk, Türkiye’deki su kaynaklarının güvenliği konusundaki endişeleri artırdı. Doç. Dr. Gülay Okay, Bezmialem Vakıf Üniversitesi Enfeksiyon Hastalıkları uzmanı, bu amipin insan vücuduna yalnızca yüksek basınçla burun boşluğuna giren suyla bulaştığını belirtti. Suyun burun boşluğuna nüfuz etmesiyle koku sinir liflerini takip edip beyne ulaşır, bu da primer amebik meningoencefalit (PAM) adı verilen, baş ağrısı, yüksek ateş, koku duyusu bozukluğu, bulantı‑kusma ve ense sertliği ile başlayan ve kısa sürede komaya ve ölüme yol açan bir hastalık yaratır. Ağızdan su yutulmasıyla bulaşmadığı vurgulanıyor.

Naegleria fowleri termofilik bir amibdir; sıcaklık ve suyun niteliği bulaş riskini belirleyen ana faktörlerdir. Sıcak yaz aylarında, özellikle sıcak, durgun ve sığ tatlı su kaynaklarında, jeotermal bölgelerde, ısınan göller ve sulama kanallarında risk artar. Akıntısı güçlü, soğuk akarsular ise risk çok düşüktür. Türkiye’de pratikte vaka sayısı son derece düşük olup, kontrolsüz ve klorlanmamış havuzlarda risk bulunabilirken, uygun şekilde klorlanmış ve bakımı yapılan havuzlarda amip yaşamını sürdüremez. İçme suyu şebekeleri ise standart arıtma ve dezenfeksiyonla güvenli olduğu için amip içme suyu yoluyla bulaşmaz; ancak burun irrigasyonu gibi işlemlerde musluk suyu yerine steril veya kaynatılmış soğutulmuş su kullanılması önerilir.

Türkiye’de tıbbi literatüre giren Naegleria fowleri vakası çok nadirdir, fakat çevresel çalışmalarda bazı su örneklerinde amip tespit edilmiştir. Ortalama sıcaklıkların yükselmesi ve uzun sıcak hava dönemleri, organik madde artışıyla birlikte amip için daha elverişli koşullar yaratabilir. Bu nedenle özellikle sıcak, durgun tatlı sularda yüzme, dalma veya burun temizliğinde uygun su kullanımı ve düzenli su kalitesi izleme, riskin izlenmesi için önemlidir.